Downburst ve microburst nedir ve nasıl oluşur?

Downburst ve microburst nedir ve nasıl meydana gelir? Aşağı yönlü hava patlaması olan downburst ve microburst (mikro patlama) doğadaki en şaşırtıcı hava olayları arasında yer alıyor. Downburst fırtınanın içinde oluşan ve belirli bir alandan hızla aşağı inen hava kolonudur. Microburst ise bunun daha küçük kapsamlı olanı ve her ikisi de tehlike saçar. İklimsel değişim ile downburst artık Türkiye'de de görülmeye başlandı. Çapı 10 km'ye kadar olabilir ve yüzeyde büyük hasara yol açarlar ve birçok durumda hayatı tehdit ederler. İki ana downburst türü var: 1) Sulu downburst ve 2) kuru downburst. Sulu downburst önemli yağış bırakır ve özellikle yaz aylarında ABD gibi sık fırtına görülen ülkelerde yaygındır.

İLGİLİ:  Kitlesel yok oluş olayları ve altıncı yok oluş

Downburst ve microburst'ün nedeni

Downburst'ün küçük bir alanı kapsayan türüne microburst deniyor.
Downburst'ün küçük bir alanı kapsayan türüne microburst denir. (Görsel: NWS Birmingham)

Her şey fırtına oluşumuyla ve su damlacıklarının/dolu taşlarının yukarı yönlü çekiş alanında asılı kalmasıyla başlıyor. Bazen bu çekiş o kadar güçlüdür ki damlacığın ve dolunun büyük miktarı fırtınanın üst kısmında asılı kalır. Buharlaşmalı soğuma yani havanın batmasına ve dolayısıyla yukarı çekişin zayıflamasına yol açabilecek birçok faktör var. Bu olduğunda gök gürültülü fırtına artık yağmur veya dolu merkezini tutamaz. Sonuç olarak tüm kütle yere iner. Downburst yere indiğinde her yöne yayılıyor ve yere ilk çarptığı yer en yüksek rüzgarı ve hasarı yaşamış oluyor.

İLGİLİ:  Dünya okyanusları hiç olmadığı kadar fırtınalı hale geliyor

Downburst ve microburst hasarı

Microburst taşıdığı tonlarca suyunu hızla yere boşaltıyor. Millstatt Gölü, Avusturya.

Downburst'ün yerde yol açtığı rüzgarın hızı saatte 240 km'dir ve microburst rüzgarının hızı ise 160 km/saate kadar ulaşır ve bu da EF-1 kasırgasına eşdeğerdir! Bu yüksek rüzgarlar evlere ve diğer yapılara büyük zarar verip yüzlerce ağacı söker. Doğadaki hayranlık uyandıran birçok olay gibi downburst de şaşkınlığı ve korkuyu bir arada getiriyor. Yukarıdaki gibi (microburst) bazen hızla yere boşalttıkları yağmur insanlık için hayranlık uyandıran nadir anlara sahne olur.

Önceden tahmin edilmesi

Hava durumu tahmincilerinin özellikle yaz aylarında downburst/microburst potansiyelini belirlemesine yardımcı olan birkaç atmosferik parametre var. Değişkenlik, yüksek çökelebilir su (PW), orta seviyelerde kuru hava ve kuru katmanda kuvvetli rüzgar downburst/microburst oluşumu için gerekli parametrelerdir. Dünyada en ideal koşullar genellikle sıcak ve nemli yaz ayında öğleden sonra oluşuyor.

İLGİLİ:  Jüpiter'deki Büyük Kırmızı Leke: Gaz devi gezegenin durmayan fırtınası
Oklar bir downburst türü olan microburst oluşumuna sinyal veriyor.
Oklar bir downburst türü olan microburst oluşumuna sinyal veriyor. (Kaynak: NOAA)

Radar verilerini yorumlayan tahminciler orta irtifalı radyal kapsam (MARC) olarak bilinen bir fırtınanın orta seviyesine yakınsayan havayı ele alır. Downburst'ün aksine microburst çok kısa sürdüğünden ve bazen radar taraması arasında meydana geldiğinden tespit etmesi çok zor olabiliyor.

Böyle bir rüzgar yere ulaştığında radarda sapma işareti görülür. Üstteki resimde iki farklı fırtınadan yer seviyesine yakın hızdaki ıraksak rüzgar modelini görebilirsiniz. Parlak kırmızı alan rüzgarın radardan uzaklaştığı ve parlak yeşil ise rüzgarın radara doğru estiği yerlerdir.

Atabay Gökbörü tarafından

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarına ilgilidir.