Dünya tarihi /1959-60-61/ Küba'da Fidel Castro dönemi, Yuri Gagarin uzayda, John F. Kennedy'nin zaferi, Berlin Duvarının inşası

yuri gagarin

ABD ise SSCB arasındaki uzaya insan gönderme yarışı 1959'da hızlandı. 2 Ocakta Sovyetler dünyanın yörüngesinden çıkarak aya erişen ilk uzay aracı Luna 1'i fırlattı. ABD ilk başarılı misyonunu Juno 2 füzesi Pioneer 4 aracını aya doğru gönderdiğinde elde etmişti. Luna 2 12 Eylülde gönderildi ve 7 Ekimde Luna 3 tarafından çekilen fotoğraflar insanlığa ayın diğer tarafından ilk görüntüleri verdi.

Küba bir dizi diktatör tarafından yönetilmiş, Fulgencio Batista (y. 1940-44 ve 1952-59) yönetimi bunların en sonuncusunu teşkil etmişti. Hukuk öğrencisi Fidel Castro tarafından yönetilen bir grup devrimci silahlarını alarak Sierra Maestra dağlarında bir kamp kurdular ve Batista'yı ayrım gözetmeden baskı uygulama kışkırttılar. Batista rejimi en sonunda çöktü ve Castro iktidara geldi. Başbakan olarak 16 Şubatta yemin etti. ABD'yle "balayı" Küba tamamıyla sosyalist bir devlet olur olmaz sona erdi.

Vietnam'da Ho Chi Minh yönetimindeki Kuzey gerillaları Güney ordusuna mart ayında saldırdılar. Ho Chi Minh Vietnam'ı komünist bir yönetim altında birleştmek istedi. Komünizmin yayılmasının önüne geçmek isteyen ABD Vietnam Cumhuriyet Ordusunu eğitti ve Güney Vietnam'a danışmanlar gönderdi. İki Amerikalı 8 Temmuzda Vietminh askerlerince öldürüldü. ABD'nin Vietnam Savaşında verdiği ilk kayıplar bu kişiler oldu.

Çin-Sovyet ayrılığı, Sharpeville Katliamı, Kongo'nun bağımsızlığı

Tibet'in ruhani lideri Dalai Lama 31 Martta ülkesinden kaçtı ve bakanlarıyla birlikte Hindistan'a sığındı. Bu olay Tibet'te Çin yönetimine karşı geniş bir ayaklanmaya dönüşen açık isyandan sonra meydana geldi. Çin'in ayaklanmayı bastırması sırasında binlerce kişi öldürüldü. İzleyen birkaç ay içinde 80.000 kişi Tibet'ten kaçtı.

Güney Afrika'da Apartheid'e karşı kaldırılar devam etti. Sharpeville şehrindeki olaylar 70 göstericinin ölümüyle sonuçlandı ve Afrika Ulusal Kongresi yasaklandı. Bu olay Güney Afrika'nın apartheid politikasının dünya çapında kınanmasına yol açtı. İngiliz Dışişleri Bakanı Harold Macmillan Güney Afrika parlamentosunu Şubat 1960'ta ziyaret ettiğinde siyah Afrika'ya bağımsızlık getireceğine inandığı "değişim rüzgarlarının" altını çizen konuşma yaptı.

1960 yılında Çin ile SSCB arasındaki diplomatik ilişkilerde yaşanan sıkıntılar Romanya Komünist Partisinin kongresinde Nikita Krusçev ve Çinli Peng Zhen'in açık şekilde çatışmalarıyla su yüzüne çıktı. Sovyetler Çin'in "Büyük İleri Atılım" politikasından rahatsızlık duyarken Çinlilere daha önce vaatte bulundukları nükleer silah geliştirmelerine yardımcı olma taahhütlerinden geri döndüler ve Batı'yla ilişkilerinde çok uzlaşmacı göründüler. Kasım ayındaki bir ziyaret sırasında bir Çin heyeti tekrar Sovyet yetkilileriyle çatıştıysa da resmi bir ayrılığı önleyecek bir uzlaşı formülü en sonunda bulundu.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1981-82-83/ Falkland Savaşı, 1983 Etiyopya Kıtlığı, Saddam'ın kimyasal saldırısı, Enver Sedat'ın ölümü

Belçika Kongo'su bir çalkantı dönemi başlatarak 30 Haziranda bağımsız oldu. Federal Kongo Cumhuriyeti adını alarak Joseph Kasavubu devleti başkanı ve Patrice Lumumba -bir sosyalist- başkanlığa getirildi. Temmuz ayında Katanga bölgesi bağımsızlığını ilan etti ve Belçika'dan yardım istedi. Belçika karşılık olarak bir işgal kuvveti göndererek Kasavubu'nun BM'ye başvurmasına yol açtı. Eylül ayında Kasavubu Lumumba'yı başbakanlıktan azletti ve aralık ayında tutuklandı. Lumumba ertesi yıl öldürüldü.

OPEC kuruluyor, John F. Kennedy'nin seçim zaferi, Yuri Gagarin uzayda

Eylül 1960 tarihinde komünist blok dışındaki başlıca petrol üreticisi ülkeler Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünü (OPEC) kurdular. Amaçları üretimi kontrol ederek petrol fiyatlarını tespit etmekti.

Lazer ilk defa 16 Mayısta kullanıldı. Yoğun bir ışık hüzmesi çıkartan bu cihaz ABD'li fizikçi Theodore Maiman (1927-2007) tarafından geliştirildi. Dünya çapında bilim adamlarının ilgisini çekti ve mühendislik, tıp ve teknolojide ilerlemeler sağladı.

Etkili bir sivil haklar eylemcisi Martin Luther King (1929-1968) 1960'ların başında uluslararası ün kazandı. King Georgia'nın Atlanta şehrinde 19 Ekimde bir "oturma" eylemi sırasında tutuklandı. Dört buçuk ay hapiste kaldı. Başkanlık adayı John F. Kennedy (1917-1963) hapiste geçirdiği sekiz günden sonra kurtulması için müdahale etti.

John Fitzgerald Kennedy Kasım ayında ABD'nin 35. başkanı seçildi. Cumhuriyetçi aday Richard Nixon'ı çetin geçen televizyon tartışmalarından sonra küçük bir farkla (%49.7'ye %49.5) yendi.

1961 yılında lüks Portekiz yolcu gemisi Santa Maria Ocak ayında Karayipler'de seyrederken kaçırıldı. Kaçıranlar Portekiz ve İspanya'daki faşist rejime karşı olan İberya solcularıydı. Gemideki 900 kişi 11 gün aradan sonra serbest bırakıldı.

Yuri Gagarin (1934-68) uzaya gönderilen ilk insan olduğunda Sovyetler Birliği uzay yarışında bir zafer kazandı. 12 Nisanda Vostok 1 uzay gemisiyle Dünyanın yörüngesinde saatte 27.000 kilometre hızla bir defa dolaştı.

Domuzlar Körfezi Çıkarması, Xingu Milli Parkının kurulması

Ruslar 1960'da Küba'nın ktidara yeni gelen diktatörü Fidel Castro'nun sadakatini kazanarak bir başarı kazanmışlardı. Washington nisan ayında sürgündeki 1500 komünizm karşıtına şanssız "Domuzlar Körfezi" harekatını finanse ederek karşılık verdi. Bu kötü planlanmış Küba'nın güney kıyısını ele geçirme girişimi derhal geri püskürtüldü.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /MÖ 130–71/ Saka Krallığı çöktü, Tötonlar'ın sonu, Spartacus ve köle isyanı

John F. Kennedy'nin ABD başkanı olarak ilk girişimlerinden biri gelişmekte olan ülkelere yardım etmek için Barış Gönüllülerinin kurulmasıydı. Amaç genç insanların öğretmen, sağlık görevlisi veya danışman olarak Afrika, Asya ve Güney Amerika'da bir veya iki yıl yurt dışında çalışmalarıydı.

Doğal hayatı korumayı amaçlayan dünya çapında eylem 29 Ekim 1961'de İsviçre'de uygulamaya kondu. "Morges Manifesto" dünyanın ilk küresel yeşil örgütü World Wildlife Fund (WWF) (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) için model oluşturdu. Örgütün merkezi İsviçre'de kuruldu ve milli bürolar kasım ayında Britanya'da kurulan büroyla başlayarak zaman içinde tüm dünyaya yayıldı.

Güney Amerika'nın ilk Milli Parkı da bu yıl içinde Brezilya'da kuruldu. Devlet, 2.3 milyon hektar büyüklüğündeki Xingu Milli Parkını toprakları ellerinden alınan ve başka amaçlarla kullanılan Brezilya'nın yerli halklarını yeniden yerleştirmek için kurdu. Yeni parka on yedi kabile yerleştirildi.

Berlin'in bölünmesi, Güney Afrika'nın bağımsızlığı

Güney Afrika Britanya karşıtı politikalarına yoğunlaşarak 31 Mayıs 1961'de bağımsızlık oylamasını kazandı. Ülke cumhuriyeti ilan etti ve Milletler Topluluğundan ayrıldı.. Aynı yıl Nelson Mandela (d. 1918) ANC'nin yeni askeri kanadının başına geçti ve sabotaj kampanyaları başlattı.

Devlet Başkanı Charles de Gaulle Cezayir'de kendi kaderini tayin hakkı istedi. Ancak Fransa ile Cezayir arasındaki atmosfer tehlikesini korudu. Cezayir'de yaşayan Fransız yerleşimcileri karara öfkeyle tepki gösterdi ve Fransa iç savaş için kendini hazırladı. 17 Ekimde binlerce Cezayirli Paris'te toplanarak kendilerine uygulanan baskıları protesto etti. 10.000 kişi tutuklandı ve yüzlerce kişi öldürüldü.

Berlinliler Doğu Almanya'nın Doğa ve Batı Berlin arasında sınırı kapatması nedeniyle 13 Ağustosta fiziki olarak bölünmüş bir şehirde yaşadıklarını gördüler. Şehrin ortasında 2 metre yüksekliğinde dikenli teller çekildi. Birkaç gün içinde bunlar yerini beton bloklar aldı ve duvar 1989'a kadar sürekli hale geldi.

Kronolojik özet

  • 2 Ocak 1959 / Sovyetler Luna I uzay aracını fırlattı
  • 3 Ocak 1959 / Alaska ABD'nin 49. eyaleti oldu
  • 8 Ocak 1959 / Charles de Gaulle Fransa'da Beşinci Cumhuriyetin başkanı olarak göreve başladı
  • 21 Ocak 1959 / Film direktörü Cecil B. De Mille'in ölümü (d. 1881)
  • 3 Şubat 1959 / ABD'li müzisyen Buddy Holly'nin ölümü (d. 1936)
  • 16 Şubat 1959 / Fidel Castro Küba başbakanı oldu
  • Mart 1959 / İkinci Çinhindi Savaşı başladı (1979'a kadar)
  • 9 Mart 1959 / İlk Barbie bebeği Mattel piyasaya sürüldü
  • 8 Temmuz 1959 / Vietnam'da ilk Amerikan askerleri öldürüldü
  • 21 Ağustos 1959 / Hawaii ABD'nin 50. eyaleti oldu
  • 7 Ekim 1959 / Sovyetler ayın diğer yüzünü açığa çıkartan Luna 3 uzay gemisini uzaya fırlattı
  • 14 Aralık 1959 / Başpiskopos Makarios Kıbrıs cumhuriyetinin ilk cumhurbaşkanı seçildi
  • 21 Mart 1960 / Güney Afrika'da Sharpeville katliamı
  • 25 Nisan 1960 / Mississippi'de ırk ayrımcılığına karşı ayaklanmalar
  • 16 Mayıs 1960 / ABD'de lazer ışınları ilk defa uygulandı
  • 22 Haziran 1960 / Çin-Sovyet ayrılığı belirgin hale geldi
  • 30 Haziran 1960 / Kongo Belçika'dan bağımsızlığını kazandı
  • 11 Ağustos 1960 / Çad Fransa'dan bağımsızlığını kazandı
  • 16 Ağustos 1960 / Kıbrıs cumhuriyet oldu
  • 20 Ağustos 1960 / Senegal Fransa'dan bağımsızlığını kazandı
  • 14 Eylül 1960 / Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) kuruldu
  • 1 Ekim 1969 / Nijerya Britanya'dan bağımsızlığını kazandı
  • 8 Kasım 1960 / John F. Kennedy ABD başkanı seçildi
  • 8 Ocak 1961 / Fransa'da referandumda çoğunluk Cezayir'in bağımsızlığı yönünde oy kullandı
  • 20 Ocak 1961 / John F. Kennedy ABD başkanı olarak göreve başladı
  • 1 Mart 1961 / Başkan Kennedy Barış Gönüllüleri planını açıkladı
  • 12 Nisan 1961 / Yuri Gagarin uzaya giden ilk kişi oldu
  • 15 Nisan 1961 / Küba'da ABD'den destek alan sürgünlerin Domuzlar Körfezi işgalinde ilk hava saldırısı gerçekleşti
  • 29 Nisan 1961 / Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı'nın (WWF) İsviçre'de kurulması
  • 1 Mayıs 1961 / Fidel Castro Küba'nın sosyalist bir ülke olduğunu duyurdu ve seçimleri kaldırdı
  • 5 Mayıs 1961 / Alan Shepherd uzaya giden ilk Amerikalı oldu
  • 28 Mayıs 1961 / Uluslararası Af Örgütünün ilk yardım çağrısı başladı
  • 31 Mayıs 1961 / Güney Afrika cumhuriyet rejimine geçti
  • 6 Haziran 1961 / İsviçreli psikanalist Carl Gustav Jung'un ölümü (d. 1875)
  • 2 Temmuz 1961 / ABD'li yazar Ernest Hemingway'in ölümü (d. 1899)
  • 17 Temmuz 1961 / Sınırın kapanacağı söylentileri üzerine Doğu Almanya'dan Batı Almanya'ya mülteci seli
  • 13 Ağustos 1961 / Berlin Duvarının kalıcı inşası başladı
  • 17 Ekim 1961 / Yüzlerce Cezayirli Paris katliamında öldürüldü
  • 18 Aralık 1961 / BM Genel Kurulu Apartheld uygulamasını kınadı
İLGİLİ:  Ay'da uzay üssü kurmak için planlanan tüm her şey

Burcu Kara tarafından

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.