Dünya tarihi /1624–1631/ Hollanda Manhattan Adasını alıyor, William Harvey ve kan dolaşımı, I. Charles ile mutlak monarşi

peter minuit lenape

Kardinal Richelieu (1585-1642) Fransa kralı 23 yaşındaki XIII. Louis'nin (1601-43) başbakan olmdu. Richelieu amaçlarının "Habsburgların askeri gücünü yıkmak, Fransa'nın büyük asillerini hizaya sokmak ve Bourbon hanedanının Avrupa'daki itibarını yükseltmek" olduğunu öne sürdü. Hedefleri yüksekti ve programına pek bağlılık gruplarla ittifak kurması gerekiyordu. Zaman içinde ülke dışındaki düşmanlar ve ülkedeki Protestanlarla çatışmasının sonucu getirdiği mali ve askeri yük nedeniyle Fransa'da bir halk ayaklanmasına yol açacaktı. Ayrıca Fronde Ayaklanmalarına varacak şekilde, seçkilerin isyanına götürecekti.

Siyasi kurnazlığı ve fraksiyonları manipüle etmesi siyasi bir çöküşü önledi ve öldüğü zaman Fransa Habsburg düşmanlarına karşı ilerleme kaydetti. Richelieu ülkedeki Huguenot askeri gücünün (bkz. 1597-98) Fransa'nın istikrarına her zaman bir tehdit oluşturacağını biliyordu. Ancak Protestanlara zulmetmek onların son gücüne kadar direnmesine yol açacak ve Fransa'nın Habsburg karşıtı siyasetinin dayandığı yabancı Protestan güçlerle ittifakını tehlikeye sokacaktı.

Devam eden Otuz Yıl Savaşlarının esasen arap saçına dönün ihtilafları 1625'te daha da karmaşıklaştı. On İki Yıl Ateşkesinin sona ermesiyle birlikte İspanya 11 ay süren bir kuşatmanın ardından Breda'yı alarak Hollandalıları sıkıştırırken, savaş taraftarı Richelieu'nün yönetimindeki Fransa Kuzey İtalya'da Habsburglara karşı bir mücadeleyi gizlice desteklemeye başladı. Bu, Habsburg İtalya'sı ile Hollanda arasındaki çok iyi işlemeyen, ancak yaşamsal bir bağlantı olan İspanyol Yolunun kesilmesini hedefleyen Richelieu'nün bir girişimiydi.

Tam da bu sırada Danimarka Kralı IV. Christian kısmen Protestan davasını desteklemek, ancak daha çok İsveç'in Kuzey Almanya'yı ve Baltıklar'ı hakimiyetine almasının önüne geçmek amacıyla savaşa girdi. Ordusu Ağustos 1626'da Lutter Muharebesinde Kont Tilly komutasındaki ve Habsburg imparatoruyla ittfak içindeki Bavyera Katolik ordusu tarafından yenilgiye uğratıldı. Ne Fransızların entrikalarının ne de Hollandalıların savaşmalarının Habsburgların kapsamlı zaferinin önüne geçemeyeceği kanaati o sıralarda yaygınlaştı.

Hollanda Manhattan Adasını alıyor, Otuz Yıl Savaşlarının yan etkileri

Tarihteki en ünlü alışverişlerden biri Hollanda Batı Hint Şirketinin Yeni Hollanda'nın genel müdürü Peter Minuit'nin -1625 yılında beri Fort Amsterdam yerleşiminin kuru olduğu- Manhattan Adasını Amerika yerli sakinlerinden 26 Mayıs 1626 tarihinde satın almasıdır. Yaklaşık 24 dolar tutarında olduğu tahmin edilen ücret, 60 Hollanda guilderi tutmuştu. İki taraf da bunun makul bir alışveriş olduğunu düşündü.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1795–1799/ Çiçek aşısının keşfi, Cisalpine Cumhuriyeti, Napoleon darbesi, Mısır'da Rosetta Taşı

Otuz Yıl Savaşları 17. yüzyıl Avrupa'sında sert bir dönüm noktası olmakla birlikte acımasızlığı sadece savaşların karanlık sonuçlarından ibaret değildi. Her zaman para darlığı çeken ordular para kaynağı bulmayı kendi ellerine alarak köylülere ve şehirlere doğrudan ağır vergiler yüklediler. Askerlerin ağır vergileriyle karşı karşıya kalan köylüler ve fakir şehirliler kötü hasatlar, askeri faaliyetler ve yağmalar dolayısıyla gıda teminindeki dalgalanmalarla daha da hassas hale geldi. Avrupa çapında, özellikle de Fransa, Avusturya, Habsburg ülkeleri ve İspanyol Güney İtalya'sında köylü ve şehirli isyanları bazı bölgeleri bütünüyle hükümet kontrolünden çıkardı. 17. yüzyıl ortalarında Küçük Buz Çağının başlamasıyla sorun daha da büyüdü.

William Harvey ve kan dolaşımı, Babürlülerin altın çağı

Fransa'daki en güçlü protestan mevzisi olan La Rochelle'in bir yıllık bir kuşatması Ekim 1628'de Huguenot güçlerinin yenilgisiyle sona erdi. Kuşatma Richelieu'nun Huguenot muhalefetinin Fransa tacını elde etmeye dair süregiden umutlarına bir karşılıktı ve yalnızca Huguenot direnişini kırma amacını değil, hala ürkütücü büyüklükteki askeri gücünü dağıtma amacını da güdüyordu. Richelieu dini hoşgörü haklarını tanımasına rağmen taht için tehdit oluşturmamalarını sağlayacak tedbirleri aldı.

Kraliyet hekimi William Harvey'in (1578-1657) On the Motion of the Heart and Blood isimli kitabının 1628'de yayımlanması 17. yüzyılın en önemli buluşlarından birini oluşturdu. Kitap kan dolaşımını ve kalbin çalışmasını gözlem ve deneyler yoluyla açıldı.

Babürlü İmparatorluğunun en büyük liderlerinden birisi olan Şah Cihan (1592-1666) 1628 yılında tahta çıktı. 30 yıllık hükümdarlığı, toprakların muazzam miktarda büyüdüğü, Babürlü mimarisi ve kültürünün muhteşem ürünler verdiği Babürlü Hindistan' için altın çağ olacaktı.

Avrupa hükümdarları 17. yüzyılda kuvvetli merkezi otoriteyi istikrarın tek garantisi olarak görmeye başladı. İngiltere'de Kral I. Charles (1600-49) için mutlak monarşi Tanrı tarafından hüküm sürmeye ilahi yolla izin verilmiş olduğu kanaatiyle meşru hale geldi. Otoritesinin kontrol edilip sorgulanmasından rahatsız olunca 1629 yılında parlamentoyu feshetmesi yasal olmayan vergilendirmeyi tehdit olarak gören çevrelerde artan bir kızgınlığa yol açtı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1800–1805/ Marengo Savaşı, Birlik Antlaşması, Napoleon Savaşları, Haiti Cumhuriyeti

Otuz Yıl Savaşlarının kazananı; II. Ferdinand

İsveç'in 1630 yılında Otuz Yıl Savaşlarına girmesi çatışmaya yeni bir boyut kazandırdı. Özünde hala bir din savaşı olan mücadeleyi Katolik Kutsal Roma İmparatoru II. Ferdinand'ın kazandığı açıktı. Bu durumu istismar eden İsveç'in Lutherci kralı Gustaf Adolf (1594-1632) kendisini Kuzey Almanya'nın Lutherci prenslerinin kurtarıcısı olarak takdim etti. Ancak Gustavus Ferdinand için olduğu kadar bu prensler için de potansiyel olarak tehdit oluşturuyordu. Geçen 19 yılı Ruslarla, Polonyalılarla ve Danimarkalılarla Baltık'ın hakimiyeti için mücadeleyle geçirmiş biri olarak şimdi de Alman sahillerini denetimi altına almak istedi.

Ancak Luthercilerin kuvvetli mevzisi, Magdeburg'u kuşatan imparatorluk birliklerinin şehir halkını 1631'de katletmemiş olmaları halinde müdahalesi muhtemelen sonuçsuz kalabilirdi. Bu katliam Lutherci prensler arasında büyük bir infial uyandırdı. Gustaf Adolf prenslerin siyasi desteği ve yüklü miktarda Fransız mali desteğiyle Eylül 1631'de Leipzig yakınlarındaki Breitenfeld'te imparatorluk ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu aşamada zaferle ilerleyen ordusuna olan inancıyla Gustaf Adolf'un İsveç ve Almanya'yı kapsayan bir imparatorluk hayali olduğu anlaşılmaktadır. Ancak ertesi yılın olayları bu ümitleri oradan kaldıracaktı.

O tarihten sonra her zaman Aldananların Günü (Day of the Dupes) olarak anılacak Kasım 1630'da bir gün Kardinal Richelieu'nün düşmanları kendisini tahttan indirmeye teşebbüs etti. XIII. Louis'den Richelieu'nün yerine kralın annesi Marie de Medici'nin (1575-1642) getirilmesini talep ettiler ve kral kararını vermek için çekildiğinde başarı kazandıklarına inandılar. Ancak kuvvetli dostları Kardinal Richelieu'yü kurtardı ve kralın annesi Compiegne'e sürgüne gönderildi.

Kronolojik özet

  • Ocak 1624 / Safeviler 90 yıl süren Osmanlı hakimiyetinden sonra Bağdat'ı tekrar alır
  • 1624 / Hollanda ticaret istasyonu Tayvan'da kurulur
  • Mayıs 1624 / Brezilya'nın Bahia şehri Hollandalılar tarafından Portekiz'den alınır
  • Haziran 1624 / Hollandalı yerleşimciler Yeni Amsterdam'a ulaşır
  • 12 Ağustos 1624 / Kardinal Richelieu Fransa başbakanı olur
  • 1624 / İlk İngiliz Karayip yerleşimi St. Christopter kurulur
  • 1624 / Gian Lorenzo Bernini (1598-1680) Davud heykelini tamamlar
  • 1625 / Çin'de Mançular başkentlerini Mukden'de kurar
  • 27 Mart 1625 / İngiltere Kralı I. James ölür (d. 1566)
  • 5 Haziran 1625 / Hollanda'da Breda şehri Habsburglara teslim olur
  • 1625 / Hollandalılar İspanya'dan Porto Riko'nun San Juan şehrini alır
  • y. 1625 / Kraliçe Nzinga (d. 1583-1663) Güney Afrika'da Ndongo ve Matamba kraliçesi olur
  • 1626 / Almanya'da mahsul alınamaz
  • 24 Mayıs 1626 / Hollandalılar Manhattan'ı Amerikalı yerlilerden satın alır
  • 27 Ağustos 1626 / Danimarkalılar Lutter Muharebesinde Habsburglar tarafından bozguna uğratılır
  • 30 Eylül 1626 / Mançu önderi Nurhaci ölür (d. 1559)
  • 18 Kasım 1626 / Roma'da San Pietro Bazilikasının kutsanması
  • 1627 / Yeni Fransa Şirketi Amerika'da yerleşim ve ticaret maksadıyla kurulur
  • 1627 / Kore'nin Mançular tarafından istila edilmesi
  • 1627 / Yerli sığırın atası Auroch'un soyu tükenir; son Auroch Polonya'da öldürülür
  • 25 Ocak 1628 / Şah Cihan Babürlü İmparatorluğu hükümdarı olarak tahta çıkar
  • 1628 / İngiliz tıp doktoru William Harvey kan dolaşımı hakkında önemli çalışmasını yayımlar
  • 10 Ağustos 1628 / İsveç amiral gemisi Vasa ilk yolculuğunda Stockholm'de batar
  • 28 Ekim 1628 / La Rochelle Kuşatması sona erer
  • 10 Mart 1629 / İngiltere Kralı I. Charles parlamentoyu dağıtır
  • 1629 / Kuzey İtalya'da veba salgını patlak verir (1631'e kadar)
  • 25 Eylül 1629 / Altmark Antlaşması Polonya-İsveç Savaşını sona erdirir
  • 1629 / Doğu Afrika'daki Mutapa Krallığı Portekiz tarafından mağlup edilir
  • Mart 1630 / Yeni Hollanda (Hollanda Brezilyası) Brezilya'da kurulur
  • Temmuz 1630 / İsveç Otuz Yıl Savaşlarına girer
  • Eylül 1630 / Boston'da Massaschusetts Körfezi Kolonisi kurulur
  • Kasım 1630 / Richelieu Aldananlar Gününü (Day of the Dupes) atlatır
  • 15 Kasım 1630 / Alman astronom Johannes Kepler ölür (d. 1571)
  • 1631 / Portekiz ve Mutapa Krallığı arasında çarpışmaların tekrar başlaması
  • 1631 / Magdeburg Roma güçleri tarafından yağmalanır
  • 31 Mart 1631 / İngiliz şair John Donne ölür (d. 1572)
  • Temmuz 1631 / Würzburg cadı mahkemeleri 5 yılın ardından son bulur
  • 17 Eylül 1631 / İsveç ordusu imparatorluk güçlerini Breitenfeld Muharebesinde yener
  • 23 Aralık 1631 / İsveç Almanya'nın Mainz şehrini ele geçirir
İLGİLİ:  I. Petro | St. Petersburg'un kuruluşu ve Rus modernleşmesi

Burcu Kara tarafından

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.