Dünya tarihi /1580–1589/ İspanyol Armadası'nın yenilgisi, Japonya'da Hristiyanlık, Fransa'da Protestan kral

Spanish Armada

1580'de Dresden'de yayımlanan Book of Concord Lutherciliğin (bkz. 1516-18) gelişiminde merkezi önem taşıyan bir olaydı. Kutsal yazıların -İncil- önemini teyit ederken, bu yazıları "Hristiyan inancımızın ortaya konulması ve ittifakla uzlaşı" olarak yorumladı. Kitap bugüne kadar Lutherci inançların temelini oluşturmaktadır.

İspanya kralı II. Felipe'nin Portekiz tahtının boş kalmasından sonra (bkz. 1578-79) Portekiz tahtında hak iddia etmesi Ağustos 1580'de hem askeri kuvveti kullanması hem de rüşvet vermesiyle eyleme döküldü.

Başka hiçbir şeye en az bilinen şey kadar kuvvetle inanılmaz

Michel de Montaigne, Fransız Rönesans yazarı, Denemeler I

Aşağı Ülkeler'in kuzey eyaletleri –Birleşik Eyaletler– Temmuz 1581'de Feragat Yasasıyla II. Felipe'ye bağlılık yeminlerinin geçerliliğini iptal ederek bağımsızlıklarını ilan etti. İspanyol kralının teknik olarak tahttan indirilmesiyle yani Aşağı Ülkeler tahtı yaratıldı ve Fransa kralı III. Henri'nin kardeşi Anjou dükü bu tahtı kabul etti. Güney genel olarak Felipe'ye sadık kaldı, ancak Yasanın meşru bir kralın meşru yollarla düşürülebileceğini ileri sürmesi önemli sonuçlara yol açacaktı.

Tek Kırbaç Reformu ya da "basit yönetim" 1581'de Ming Çin'inde büyük bir etki yarattı. Reform, vergilerin genel bir kayıt sistemiyle tespit edilen mülklere dayalı olacağını ve gümüşle ödeneceğini ön gördü. Amacı Çin'in vergi sistemini basitleştirmek ve kağıt para ve değeri düşürülen paralar nedeniyle ortaya çıkacak enflasyonu önlemekti. İspanyol ve Japon gümüşünün ülkeye akışı reformu mümkün kıldı. Yeni vergi sistemi külçe gümüş talebini ve gümüş fiyatını artırdı, uzun vadede tüm Ming ekonomisinin istikrarsızlaştırmasına katkıda bulundu.

Japonya'da Toyotomi Hideyoshi, İspanya'nın Antwerp kuşatması

Oda Nobunaga'nın 1582'de törensel intiharı (bkz. 1560-62) en kabiliyetli generali Toyotomi Hideyoshi'yi (y. 1536/37-98) iktidara getirdi. On yıl içinde tüm Japonya'yı yönetimi altında birleştirmeyi başarmıştı. Köylü olarak doğan biri için bu dikkat çekici bir başarıydı. Samuray olarak doğmayan herkesin elinden silahları alınıp halk tabakasının otoritesine karşı çıkmasının önüne geçildi ve vergi sisteminde yaptığı düzenlemeyle toprakların yeniden dağıtılması fetihlerini tamamlamak için gereken gelir kaynaklarını sağladı.

Papa XIII. Gregorius (1502-85) 24 Şubat 1582'de MÖ 46'da kullanıma giren ve her yılı 11 dakika az hesaplayan Julian takviminin gözden geçirilmesini emretti. Julian takvimi 16. yüzyılın sonunda esas tarihinden 10 gün ayrılmıştı ve bu Paskalya'nın hesaplandığı bahar mevsimindeki gün-tün eşitliğinin 21 mart yerine 11 mart tarihine rastlaması anlamına geldi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /MÖ 70–44/ Pompeius Kudüs'ü alıyor, Çin'de Huo'nun sonu, Caesar'ın yükselişi ve ölümü

Papanın mütevazı ayarlaması böylelikle doktrinel sebeplerle gerçekleştirildi. Değişiklik ekim ayında, 4 Ekim Perşembe gününü 15 Ekim Cuma gününü izlemesi yoluyla uygulandı. Ancak yeni takvimi yalnız İspanya, Portekiz, İtalya ve Polonya-Litvanya kabul etti. Avrupa'nın geri kalanı, özellikle Protestan Avrupa, Papa'nın bu komplo kokusunu alarak değişikliği izlemekle yavaş davrandı.

Sir Francis Drake (1540-96) 1577-80 yılları arasında dünyanın çevresini dolaşan ilk İngiliz kaptanı oldu ve Yeni Dünyaya İngilizlerin duyduğu ilgiyi canlandırdı. Sir Humphrey Gilbert daha önce Newfoundland'e 1578-79'da seyahat etmişti. Gilbert 1538'de Kraliçe I. Elizabeth'in desteğiyle bölgeye dönerek İngiltere adına sahip çıktı. 1584'te yine kraliyet onayıyla Sir Walter Raleigh (y. 1552-1618) "Bakire Kraliçe"ye atfen isim verilen Virginia kolonisini kurmak üzere bir keşif seferi gönderdi. Koloni ertesi yıl şimdi Kuzey Carolina'da bulunan Roanoke Adasında kuruldu. Ancak koloni 1590'da ortadan kaybolmuştu.

Antwerp'in 17 Ağustos 1585'te Parma düküne teslimi İspanya için sadece çarpıcı bir askeri zafer değildi. Şehrin ticari üstünlüğüne de ani bir son verdi.

Zutphen Muharebesi, I. Elizabeth'in Mary'yi infazı

İngiltere'nin Hollanda Ayaklanmasına müdahalesine ayırıcı özelliğini Eylül 1586'daki Zupthen Muharebesi kazandırdı; birleşik İngiliz-Hollanda kuvvetleri İspanyollar tarafından tam bir yenilgiye uğratıldı. I. Elizabeth İspanya'nın istikrarsızlaştırılması gayretlerinde daha şanslıydı. Karayip adalarına bir dizi yağma seferi düzenleyen Drake İspanya'nın karlı Yeni Dünya ticaretini sekteye nasıl uğratabileceğini göstermişti.

Elizabeth Nisan 1587'de Drake'i saldırılarını ve tahribatını artırması göreviyle İspanya'ya göndermişti. Çoğu zaman yaptığı gibi, hemen ardından fikrini değiştirerek Drake'i geri çağırsa da mesajı Drake'e hiçbir zaman ulaşmadı. Sefer çarpıcı bir şekilde başarıya ulaştı. İngilizler İspanyol ve Portekiz gemileriyle limanlarına gözü pek bir çoşkuyla saldırdı. En önemli saldırı üç gün süren ve 23 İspanyol gemisinin batırıldığı (İspanya kaynaklarının verdiği sayı; Drake bu sayının 33 olduğunu belirtti) ve dördünün ele geçirildiği Güney İspanya'daki Cadiz saldırısıydı. Akın II. Felipe'nin büyük armadasının saldırısını bir yıldan fazla geciktirdi.

Komplo ve isyanlar Elizabeth'in hükümdarlığını hastalık gibi sardı ve tahtına tehlikeli bir talip olan Katolik kuzeni İskoç Kraliçesi Mary'yi 1587'de infaz ettirdi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1975-75-77-78/ Mao'nun ölümü, Dünyanın ilk tüp bebeği, Microsoft'un kuruluşu, Amoco Cadiz kazası

Japonya'da Hristiyanlık, Cizvitlerin Temizlenmesi Kararnamesi

Hristiyanlık Japonya'da Portekizliler tarafından ilk defa tanıtıldığı 16. yüzyılda hızla gelişti. 1580 yılında 130.000 Japonun Hristiyan olduğu ve birçoğunun Nagasaki'de ve çevresinde oturduğu tahmin edilmektedir. Toyotomi Hideyoshi'nin bakış açısından Hristiyanlık muhalefetin etrafında toplanabileceği örgütlü ve silahlı bir gücü temsil ediyordu. Birçok savaş beyinin Hristiyanlığı kabul etmekteki ana amacı, ticaretini Portekizlilerin yürüttüğü baruta daha rahat ulaşabileceklerini düşünmeleriydi.

Aynı zamanda Hideyoshi Portekizlilerin kurmuş olduğu ticaret bağlarını zedelemekten endişe duyuyordu. Tutumu kendisinden beklenebileceği gibi soğukkanlı ve gerçekçiydi; ticaretin teşvikine devam edilecek, ancak Hristiyanlık yasaklanacaktı. Temmuz 1587'de Cizvitlerin Temizlenmesi Kararnamesi çıkarıldı. Ayrıca Nagasaki doğrudan yönetim altına alındı. Kararname on yıl veya daha fazla bir süre tam olarak uygulanmasa da, Japonya'da Hristiyanlık gelecekte yer altına itilecekti.

İspanyol Armadası'nın yenilgisi, Fransa'da Protestan kral

İspanyol Armadası II. Felipe'nin en açık askeri kumarıydı. İspanyol deniz kudretinin kitlesel biçimde toplanarak önce İngiltere'ye biz çöktürülmesi, ardından Aşağı Ülkeler'in Protestan eyaletlerinin ezilmesi hedeflendi. Armada tam bir başarısızlığa uğradı. Kesin görünen askeri başarının nasıl elden kaçabileceğini ve lojistik sorunların her uzun mesafeli askeri harekatta ortaya çıkabileceğini gösterdi.

30 Mayıs 1588'de harekete geçen Armada İngiliz denizciliğinin, uzun tedarik hatlarının ve havanın kurbanı oldu. Fırtınadan harap olan İspanyol donanması dağılmış bir halde ülkesine dönmek zorunda kaldı. İspanyolların Protestan heretikleri yok etmek ümitleri kesin biçimde engellendi.

Fransa Kralı III. Henri'nin bir Dominiken keşişi tarafından bıçaklanması sonucu 1589'da ölümü Henri de Navarre'ı (1533-1610) tahta getirdi ve Fransa'yı krize sürükledi. Tahtta açıkça hak sahibi olmasına rağmen IV. Henri bir Protestandı. Fransa'nın güçlü Katolik Birliği ve İspanya Kralı II. Felipe için Fransa'nın Protestan bir kralı olması düşünülemeyecek bir ihtimaldi. Bu ancak bir dizi savaş ve Katolizme dönüş sonrası, 1593'te mümkün olabildi.

Kronolojik özet

  • 31 Ocak 1580 / Portekiz Kralı I. Henri'nin ölümü (d. 1512) taht veraseti krizine yol açar
  • 25 Haziran 1580 / Lutherci Book of Concord'un yayımlanması
  • 1580 / II. Felipe İspanyol ve Portekiz tahtlarını birleştirir (1640'a kadar)
  • 1580 / Felsefeci Michel de Montaigne (1533-92) Denemeleri'i yayımlar
  • 4 Nisan 1581 / İngiliz yasal korsan Francis Drake'e I. Elizabeth tarafından şövalyelik ünvanı verilir
  • 26 Temmuz 1581 / Abjuration Yasası II. Felipe'yi Birleşik Eyaletlerin hükümdarlığından indirir
  • Eylül 1581 / Ruslar Polonya-Litvanyalılar tarafından Pskov'da kuşatılır, bunun sonucunda Livonya üzerindeki hak iddialarından vazgeçerler
  • 1581 / Çin'de Tek Kırbaş Reformu tüm arazi vergilerinin gümüşle ödenmesini zorunlu kılar
  • 21 Haziran 1582 / Toyotomi Hideyoshi Japonya'da Oda Nobunaga'nın (d. 1534) ölümünden sonra iktidarı ele geçirir
  • Ağustos 1582 / Cizvit Matteo Ricci'nin Çin'e varışı
  • 15 Ekim 1582 / Gregoryen takvim kullanıma girer
  • 1582 / İmparator Askia Daud (1549-82) Batı Afrika'da Songhay İmparatorluğuyla hanedan savaşına yol açar
  • Mayıs 1583 / Shizugatake Muharebesi, Japonyta
  • 1583 / Birleşik Eyaletler Hollanda'da Amsterdam'ı kuşatır
  • 5 Ağustos 1583 / Sir Humphery Gilbert (y. 1539-83) Newfoundland'da İngiltere adına iddia eder
  • 1583 / Myanmar Çin'in Yuman eyaletini işgal etti
  • 10 Temmuz 1584 / Hollanda Ayaklanmasının önderi Orange Prensi William'ın (d. 1533) öldürülmesi
  • 1584 / Cizvit rahip Michele Ruggieri (1543-1607) tarafından ilk Çin Katolik limihali hazırlandı
  • 1585 / Virginia kolonisi Roanoke'de kuruldu (1590'da terk edilir)
  • 17 Ağustos 1585 / Antwerp'in Parma dükü komutasındaki İspanyollara teslim olması
  • 1585 / İspanya Filipinler'de ilk daimi Avrupa yerleşimi Cebu'da kurar
  • 1585 / Çikolata'ya Avrupa'ya tanıtılır
  • 22 Eylül 1586 / İngiliz-Hollanda ordusu İspanyollar tarafından Zutphen Muharebesinde yenilgiye uğratılır
  • 1586 / Babürler Keşmiş'i topraklarına katar
  • 1586 / Sir Francis Drake İspanyol Karayip yerleşimlerine baskınlar düzenler
  • 1586 / İspanyol Rönesans sanatçısı El Greco (1541-1614) Kont Orgaz'ın Gömülmesi tablosunu yapar
  • 8 Şubat 1587 / I. Elizabeth İskoçların Kraliçesi Mary'nin infazını emreder
  • 29 Nisan-1 Mayıs 1587 / Sir Francis Drake İspanya'nın Cadiz şehrine baskın düzenler
  • Temmuz 1587 / Hristiyan karşıtı ferman Japonya'da yayımlanır
  • 18 Eylül 1587 / Polonyalılar İsveçli III. Sigismund Vasa'yı kral olarak seçer
  • 4 Nisan 1588 / IV. Christian (1157-1648) Danimarka kralı olur
  • 12 Mayıs 1588 / Barikatlar Günü; Paris'te III. Henri'ye karşı halk ayaklanması
  • 30 Mayıs 1588 / İspanyol Armadası Lizbon'dan yola çıkar
  • Temmuz-Ağustos 1588 / İspanyol Armadası İngilizler tarafından mağlup edilir
  • 4 Eylül 1588 / I. Elizabeth'in (d. 1532) eş adayı Robert Dudley'in ölümü
  • 1588 / Kıtlık ve salgın hastalıklar Çin'i sararak nüfusun azaltmasına ve kamu düzeninin bozulmasına yol açar
  • 5 Ocak 1589 / Fransa Kralı II. Henri'nin eşi Catherine de Medici'nin ölümü
  • 2 Ağustos 1589 / Fransa Kralı III. Henri'nin öldürülmesine ve Henri de Navarre'ın tahta çıkması
  • 1589 / Portekizliler Doğu Afrika'da Mombasa'yı yağmalar
İLGİLİ:  Dünya tarihi /1176–1200/ Miryokefalon Muharebesi, Selahaddin'in zaferleri, Üçüncü Haçlı Seferi

Burcu Kara tarafından

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.