Dünya tarihi /1340–1372/ Avrupa'da Kara Veba, İzmir Haçlı Seferi, Osmanlı Gelibolu'yu alıyor

crecy battle

Rio Salado Muharebesi bazıları tarafından Reconquista'nın Afrika'dan İber Yarımadasına İslam istilası tehlikesini sonsuza kadar bertaraf eden muharebesi olarak düşünülmüştü. Muvahhidleri 13. yüzyıl ortalarında devirmiş olan Faslı Marinid hanedanı büyük bir güç toplamış ve Kastilya filosunu Cebelitarık Boğazında ortadan kaldırmıştı. Marinidler, bunun ardından ülke içlerine, Salado Nehrine doğru ilerlediler ve burada Kastilta Kralı XI. Alfonso (1312-50) ve Portekiz Kralı IV. Alfonso (1325-57) tarafından yenilgiye uğratıldılar.

İngiltere Kralı III. Edward Fransa'daki masraflı savaşını finanse etmek için (1327-77) Floransa bankerlerinden, özellikle Peruzzi ailesinden büyük miktarda borç almıştı. 1342'de paralar tükenince Edward borçlarını inkar etti. Napoli kralının da borçlarını ödememesiyle Peruzzi ailesi iflas etti, ancak zaman içinde tüccar oligarşisi yönetimi eline aldı.

Avrupa'da Kara Veba, Crecy Muharebesi

Manş denizinin kontrolünü 1340'taki Sluys Muharebesinde ele geçiren III. Edward Fransa'yı işgal etmek için serbest kaldı. 1346'da Normandiya'ya ayak basarak Caen'i aldı, ancak büyük bir Fransız ordusuyla karşılaştığında geri çekildi.

Crecy Ormanının sınırlarında, sahil boyunda savunma pozisyonu alan Edward, VI. Philippe'in kuvvetlerine ezici bir darbe indirdi. Bu sonucun alınmasında Galli ve İngiliz uzun yaylı okçuların rolü kadar Fransız şövalyelerinin disiplinsizliği ve küstahlıkları da etkili olmuştu. İngilizler bir avuç kayıp vererek Bohemya ve Mayorka kralları, Lorraine düküü, Flandre kontu ve üç başpiskopos dahil olmak üzere binlerce kişiyi öldürdü. İngilizlerin aristokratik ve eşraf güçlerini kullanmaları yeni bir tür ordu şekli yaratmıştı. İngiliz ordusu Calais'yi kuşattı ve uzun süren bir kuşatmadan sonra aldı.

1347'da Avrupa'da kara veya salgını geldi. Vebanın hasta Moğollarla Kırım'da bir araya gelen Cenovalılar tarafından Avrupa'ya getirildiği düşünülmektedir. Fareler tarafından taşınan pirelerle geçen veba gemilerle başlıca limanlara, oradan da Avrupa ve Batı Asya'nın her köşesine yayıldı. Nüfusun büyük kısmı (%45'i) öldü.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /MÖ 200–131/ Hindistan'da Sunga dönemi, Üçüncü Makedon Savaşı, Üçüncü Pön Savaşı

Osmanlı Gelibolu'yu alıyor, Francesco Petrarca ve hümanizm

Papalık Avignon Papalığı döneminde bürokrasisini ıslah edip mali durumunu geliştiriyordu. Papa IV. Clemens (1291-1352) 1348'de Avignon'u Napoli Kralı Joanne'dan satın aldı ve çalışmalarını Papalı sarayında sürdürdü. Aralarında 1341'de Roma poet laurate seçilmiş olan Francesco Petrarca'nın (1304-74) bulunduğu alimler ve sanatçılar Papalık şehrinin çekimine kapıldılar. Petrarca şiirlerini 1351'de sone tarzında düzenlemeye başladı. Petrarca Rönesansı tetikleyecek klasik edebiyat çevirileriyle yeni bir felsefe ekolü olan hümanizmin ortaya çıkışına katkıda bulunan bir bilgindi.

Gırnata'nın Nasri hükümdarı I. Yusuf tahtını 1354'te ele geçiren oğlu V. Muhammed (1338-91) tarafından öldürüldü. Muhammed'in hükümdarlığı altında Gırnata'nın kale sarayı Elhamra daha da geliştirilerek İslam mimarisinin hazinelerinden biri oldu.

Bizans tahtı üzerinde hak iddia eden İoannes Kantakuzenos (y. 1292-1383) iktidarı ele geçirme gayretlerinde yardımcı olmaları için Osmanlılar'ı Çanakkale Boğazındaki Gelibolu'ya davet etti. Orhan'ın önderliğindeki Türk hanedanı kısa süre içinde Avrupa'da bir tutunma noktası oluşturan yarımadayı ele geçirdi.

IV. Karl ve Altın Mühür, Büyük fatih Timurlenk, Kara Prend Edward

Bohemya Prensliği 13. yüzyılda Premsylid hanedanı zamanında güçlü bir devlet olarak ortaya çıktı. Luxemburg hanedanı zamanında Bohemya, Alman imparatorluk jeopolitiğinin merkezi gücü haline gelirken, hükümdarı I. Karl (Kutsal Roma imparatoru olarak IV. Karl) imparatorluk kurumunu modernleştirerek Bohemya'nın refahını artırmak istedi. IV. Kral 1348'de krallığını Moravya ve Silezya gibi yeni topraklar ekleyerek genişletmiş ve Prag'ı önemli bir üniversitesi olan, Avrupa'nın önde gelen şehirlerinden biri haline getirmek için yeniden kurmuştu.

IV. Karl 1356'da imparator seçimini bir çoğunun tahtı soydan gelen yeni prensin oy çokluğuna bağlayan bir düzenleme getiren Altın Fermanı çıkarttı. Bu göre Papalık herhangi bir role sahip olmayacaktı. Bu durum da seçme hakkında sahip prensliklerin bağımsız devletler olmalarına imkan tanıdı ve Kursal Roma İmparatorluğu 1806'da niahi olarak parçalanana kadar anayasal temelini oluşturdu. Ferman Bohemya'yı seçmen prensler arasında ilk sıraya yerleştirdi ve bağımsızlığını teminat altına aldı.

İLGİLİ:  Batı Roma nasıl yıkıldı? Barbar saldırıları ve diğer olaylar

Tamerlan olarak da bilinen Timurlenk (1336-1405) mütevazı kökenlerden Orta Asya, Maveraünnehir'deki Türk-Moğol Çağatay kabilesinin liderliğine 1362'de yükseldi. Ayağının aksaklığına ve Cengiz soyundan olmamasına (yalnız Cengiz soyundan gelenler han olabiliyordu) rağmen tarihteki en büyük fatihlerden birisi olmak kaderinde vardı.

III. Edward'ın Kara Prens (1330-76) olarak bilinen en büyük oğlu Woodstocklı Edward şöhretini Crecy Savaşında 16 yaşındayken edinmişti. İngiltere ile Fransa arasında 1335'te savaş yeniden başlatıldığında Fransa'yı işgal etti ve Poitiers yakınlarında büyük bir zafer kazanarak Fransa Kralı John'u 1356'da esir aldı.

Ming Hanedanı kuruluyor, I. Murad ile Osmanlı genişlemesi

Kara Prens Edward 1362'de Gaskonya ve Akitanya prensliğine getirilince Bordeaux'ya geçti ve kıta Avrupa'sı siyasetinde önemli bir aktör oldu. Fransız yandaşı Henry de Trastamara'nın (1334-79) İngilizlerin müffetiki I. Pedro'yu tahttan indirdiği ve Kastilya donanmasının kontrolünü Fransız taraftarlarının eline bıraktığı Kastilya'da hanedan ihtilafına müdahale etti. Edward, Henry'yi Najera'da yenmesine rağmen hastalığı nedeniyle geri çekilmek zorunda kaldı. Daha sonra Henry Kastilya tahtını ele geçirdi. 1372'de -Fransa Kralı V. Karl'ın Yüz Yıl Savaşlarını yeniden başlatan Gaskın İsyanını kışkırtmasından sonra- Kastilya donanması İngiliz donanmasının da La Rochelle'de yenilmesinde etkili oldu.

Çin, yerel bir isyanın Moğol Yuan hanedanını yıktığı güney bölgesinde başlatılan bir işgaller tekrar birleştirildi. İsyancılar 1368'de Zhu Yuanzhang (1328-98) liderliğinde Nanjing'teki merkezlerinde kuzeyi vurarak Pekin'deki Yuan hanedanını yerinden etti. İmparatorluk adı olarak Hongwu'yu alan Yuanzhang, Ming Hanedanını kurdu ver imparatorun konumunun ve bürokrasiye erişimin güçlendirildiği, merkezi bir hükümet yapısı oluşturdu. 1372'de deniz ticaretini ve bu yollar yabancılarla ilişkiyi yasaklayan bir ferman çıkarttı.

Osmanlı Türkleri I. Murad'ın (1362-89) hükümdarlığında hakimiyetlerini Balkanlar'a genişletti. Murad 1371'de Sırp, Bizans ve Bulgarlardan oluşan bir ittifakı yenerek Trakya, Makedonya, Bulgaristan ve Sırbistan'a hükmetti. Ayrıca Osmanlı ordusunun temel taşı olan köle-asker birlikleri Yeniçerileri kurdu.

Kronolojik özet

  • 1340 / Rio Salado Muharebesi
  • 1340 / Belçika'da demir eritmek için yüksek ısılı fırınlar kullanılır
  • 1342 / III. Edward Peruzzi bankerlerine borçlarını inkar eder
  • 1344 / Ege (İzmir) Haçlı Seferi İzmir'i Türklerden alır
  • 1344 / Moğollar Polonyalılar ve Macarlar tarafından mağlup edilir
  • 1346 / IV. Stefan Duşan, Sırpların imparatoru olarak taç giyer
  • 1346 / Crecy Muharebesi
  • 1347 / Delhi Sultanlığına karşı isyan Keşmir Krallığının kurulmasına yol açar
  • 1347 / İngilizler Calais şehrini alır
  • 1347 / Kara Veba Cenova, Konstantinopolis, Marsilya, Kıbrıs ve Napoli'yi etkiler, Batı Asya'yı kasıp kavurur
  • 1348 / Kara Veba Toskana, Fransa, İspanya ve İngiltere'yi etkiler
  • 1348 / Töton Şövalyeleri Litvanya prenslerini Kovno'da yener
  • 1351 / Floransa ile Milano arasında savaş başlar
  • 1351 / İkinci Siam Krallığı kurulur
  • 1351 / Petrarca, sonelerini geliştirmeye başlar
  • 1351 / Boccaccio Decameron'u tamamlar
  • 1351 / Acamapichtli Azteklerin kralı olur
  • 1351 / Zürih İsviçre Konfederasyonuna katılır, ardından Bern ve diğer şehirler gelir
  • 1353 / Champa, Dai Viet'ten toprak almak için çarpışmalara girer
  • 1354 / Osmanlılar Gelibolu'yu alır
  • 1354 / Tribün ve diktatör Cola di Rienzo görevinden alınır ve öldürülür
  • 1354 / V. Muhammed Granada emri olur ve Elhamra Sarayını inşa ettirmeye başlar
  • 1355 / Sırbistan Kralı Stefan Duşan ölür; imparatorluğu parçalanmaya başlar
  • 1355 / Moğol yönetimine karşı milliyetçi ayaklanma Çin'de hız kazanır
  • 1356 / Moğol karşıtı Çinli isyancılar Nanjing'i ele geçirir
  • 1356 / İmparator IV. Charles'ın Altın Kararnamesi
  • 1356 / Poitiers Muharebesi; Kara Prens Fransa Kralı John'u ele geçirir
  • 1359 / Altın Orda'da iç savaş
  • 1360 / III. Edward Calais Antlaşması hükümlerine rıza gösterir
  • y. 1362 / Timurlenk Orta Asya'da Maveraünnehir'de kabile önderi olarak ortaya çıkar
  • 1363 / Litvanya hükümdarı Algirdas Moğolları yener ve topraklarını Karadeniz'e kadar genişletir
  • 1364 / Polonya Kralı Büyük Kasimir Krakow'da bir okul kurar
  • 1367 / Najera Muharebesi
  • 1368 / Zhu Yuanzhang Yuan hanedanını sürgün eder ve Ming hanedanını kurar
  • 1368 / Tibet Yuan'ın çöküşünden sonra bağımsızlığını tekrar kazanır
  • 1369 / Timurlenk Semarkand'ı ele geçirir
  • 1369 / Yüz Yıl Savaşı yeniden başlar
  • 1369 / Hansa Birliği gücünün zirvesinde
  • 1371 / Chernomen Muharebesi
  • 1372 / Fransızlar La Rochelle Muharebesinde galibiyet kazanır ve Poitiers'i geri alır
İLGİLİ:  Dünya tarihi /1616–1623/ Otuz Yıl Savaşları, II.Osman'ın 17 yaşında öldürülmesi, Mayflower gemisi

Burcu Kara tarafından

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.